Witaminy - czemu potrzebne?

Wszyscy doskonale wiemy, że witaminy odgrywają ważną rolę w organizmie człowieka i są niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania. Stale słyszymy, że należy jeść warzywa i owoce, aby zapewnić sobie jak najwięcej zawartych w nich witamin. Często na tym kończy się nasza wiedza o tych składnikach odżywczych. Mało kto zna mechanizm oddziaływania witamin na organizm i wie, w jaki sposób wpływają one na procesy życiowe.

Co to są witaminy?

Witaminy są związkami organicznymi, których organizm człowieka nie jest w stanie sam wytwarzać, dlatego muszą być one dostarczane wraz z pożywieniem. Witaminy nie stanowią jednorodnej grupy i mają różny skład chemiczny. Jedne z nich to kwasy, tak jak witamina C, która jest kwasem askorbinowym, inne to pochodne kwasów, jak witamina PP, czyli amid kwasu nikotynowego. Jeszcze inne należą do grupy alkoholi o dużej masie cząsteczkowej, jak np. witamina A. Niektóre witaminy są zbudowane z jednorodnych cząsteczek, a inne, jak np. witamina K, witamina D czy witaminy B obejmują wiele różnych substancji chemicznych.

Witaminy z grupy B określono jedną nazwą nie dlatego, że są podobne chemicznie, ale dlatego że występują wspólnie. Poszczególne substancje zaliczane do witamin B mają swoje odrębne nazwy. I tak np. witamina B1 to tiamina, witamina B2 nazywana jest ryboflawiną, witamina B6 to pirydoksyna, a witaminę B12 określa się jako kobalaminę, gdyż jednym z jej składników jest kobalt. Wspólną cechą wszystkich witamin jest ich drobncząsteczkowość. Witaminy mają niewielki ciężar cząsteczkowy, co ułatwia im działanie w organizmie człowieka.

Rola witamin w organizmie człowieka

Witamin potrzebujemy wprawdzie w niewielkich ilościach, ale pełnią one bardzo ważną rolę w przemianie materii, zwanej inaczej metabolizmem. Funkcje witamin polegają na koordynowaniu złożonych reakcji biochemicznych, zachodzących w obrębie organizmu. Reakcje te dotyczą zarówno rozkładu związków dostarczanych z pożywieniem na prostsze elementy, jak i ich syntezy w związki wyższego rzędu. Przemiana materii to proces, polegający na przekształcaniu pokarmu na składniki odżywcze – białka, tłuszcze, węglowodany itd. Pożywienie zostaje rozdrobnione, strawione, a potem wchłonięte w toku przemian organicznych. Następnie zostaje przekształcone w budulec, który służy do tworzenia nowych makrocząsteczek albo jest wykorzystywane jako źródło energii.

Rola witamin nie polega jednak na dostarczaniu energii ani stanowieniu budulca. Witaminy są potrzebne do tego, by procesy przemiany materii mogły przebiegać w organizmie normalnie. Rola witamin to aktywizowanie do pracy skomplikowanej maszyny, jaką jest organizm. Wspomniana wcześniej drobnocząsteczkowość witamin umożliwia im szybki dostęp do makrocząsteczek i reakcji biochemicznych. Organizm człowieka przypomina wielką fabrykę, w której odbywa się produkcja energii i materiału budulcowego. Rolę kontrolerów w tej fabryce pełnią enzymy, które działają jak katalizatory, tzn. przyspieszają reakcje chemiczne w organizmie, same nie biorąc w nich bezpośredniego udziału. Enzymy mają swoich pomocników – są nimi witaminy.

Podstawowa rola witamin w organizmie to wspomaganie enzymów w przyspieszaniu reakcji biochemicznych. Witaminy występują w roli tzw. koenzymów. Są przenośnikami elektronów, atomów lub grup chemicznych podczas reakcji biochemicznych. Witaminy zachowują się więc jak łącznicy, którzy przenoszą ważne elementy z jednej taśmy montażowej na drugą. Poza tym nie tylko przyspieszają przebieg reakcji w organizmie, ale też decydują o rodzaju przemian, jakim może ulec substancja wyjściowa, biorąca udział w reakcji chemicznej.

Dlaczego witaminy są niezbędne organizmowi?

Witaminy przyspieszają reakcje rozkładania pokarmu i wchłaniania przez organizm składników odżywczych. Np. witaminy B są aktywne razem z odpowiednimi enzymami, sprawującymi kontrolę nad rozpadem energetycznym węglowodanów i białek. Poza tym witamina B1 uwalnia z komórek nerwowych acetylocholinę, czyli substancję regulującą pamięć. Nic dziwnego, że nieobecność tej witaminy powoduje, że jesteśmy przemęczeni, osłabieni i mamy problemy z koncentracja oraz pamięcią.

Witamina B6 pełni rolę pomocniczą w procesie wytwarzania wszelkich substancji białkowych, w tym hormonów. Witamina B6 uczestniczy też w powstawaniu hemoglobiny, dlatego jej nieobecność jest przyczyną niedokrwistości. Brak witaminy B6 skutkuje również zaburzeniami na tle nerwowym oraz pogorszeniem sprawności umysłowej.

Równie istotna jest witamina D. Brak tej witaminy w organizmie człowieka powoduje upośledzenie wchłaniania wapnia z przewodu pokarmowego, a w konsekwencji zniekształcenie kości, zwłaszcza u dzieci. Przyczyną niedoboru witaminy D może być więc krzywica, pałąkowatość nóg, koślawość stawów kolanowych, a nawet zahamowanie wzrostu.

Witamina C uczestniczy natomiast w procesie produkowania kolagenu – białka, z którego powstaje tkanka łączna. Witamina C w organizmie człowieka łączy wszystkie komórki, zależy od niej sprawność wszystkich tkanek. Dzięki niej jesteśmy chronieni przed zakażeniami. Niedobór witaminy C w organizmie skutkuje kruchością tkanek, brakiem odporności, szkorbutem i ogólnym osłabieniem organizmu.

Jak widać, witaminy są niezwykle ważne w procesach życiowych człowieka. Podstawowe funkcje witamin to wspomaganie enzymatyczne reakcji biochemicznych. Bez nich wiele procesów w organizmie człowieka nie doszłoby do skutku Warto więc pamiętać o właściwej dawce witamin w codziennej diecie.