Witamina A (retinol)

Dotychczas odkryto trzy podstawowe funkcje witaminy A, ustalając niezbędność tylko niektórych jej form dla właściwego przebiegu procesów związanych z tymi funkcjami.

Rola witaminy A

• funkcje somatyczne, takie jak: wzrost, rozwój oraz różnicowanie tkanki nabłonkowej i kostnej,
• reprodukcję, tj. spermatogenezę, rozwój łożyska i wzrost embrionu,
• procesy widzenia.

Witamina A w organizmie magazynowana jest głównie w wątrobie, chociaż niewielkie jej ilości odkładane są również w: nerkach, tkance tłuszczowej, osoczu, jelicie cienkim, płucach i nadnerczach. Spożyta z pokarmem witamina A w 80% > ulega wchłanianiu, pozostałe 20% jest w ciągu 1–2 dni wydalane z kałem.

Niedobory witaminy A w organizmie powodują poważne konsekwencje zdrowotne. Wczesnymi następstwami jej niedoborów są suchość skóry i nieprawidłowe rogowacenie jej komórek, tzw. gęsia skórka. Pojawiają się też zmiany w błonach śluzowych oczu, upośledzenie działania gruczołów łzowych i suchość spojówek. Przedłużający się niedobór witaminy A prowadzi do utraty przejrzystości gałki ocznej, z powstawaniem zgrubień o zabarwieniu białym, kremowym, żółtym, pomarańczowym lub mlecznym. Równocześnie rozwija się tzw. kurza ślepota, czyli niedowidzenie zmierzchowe. Głębokie i długotrwałe niedobory witaminy A prowadzą do utraty wzroku. Jej niedobór powoduje także obniżenie odporności organizmu, wzrostu kości i rozwoju zębów. Pojawiają się zmiany w układzie nerwowym, polegające na degeneracji włókien nerwowych.

Niebezpieczne dla zdrowia są również nadmierne ilości witaminy A, czy to spożywane z pokarmem, czy w formie suplementów. Hiperwitaminoza A objawia się: ociężałością, osłabieniem mięśni, utratą apetytu, zahamowaniem wzrostu, owrzodzeniem skóry, wyłysieniem, obrzmieniem powiek, wytrzeszczem, samoistnym złamaniem kości, krwotokami, deformacjami czaszki i twarzy oraz dysfunkcjami serca, nerek i centralnego systemu nerwowego.

Zapotrzebowanie na witaminę A

Podstawowe zapotrzebowanie na witaminę A określane jest na bazie minimalnego dziennego spożycia tego składnika, zabezpieczającego przed objawami jego niedoborów (tzw. kurzej ślepoty, uszkodzenia spojówki dna oka) oraz umożliwia prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego i kostnego. Zalecana ilość tej witaminy dla osób dorosłych to 1000 mcg na dobę, w przypadku dzieci jest to 400–700 mcg na dobę.

Witamina A występuje wyłącznie w produktach pochodzenia zwierzęcego. Zawierają ją: masło, mleko i produkty mleczarskie, jaja, niektóre tłuste ryby, szczególnie bogata w nią jest wątroba.